Tok Kenali ulama peringkat wali  

Posted by mfrstudio

Oleh Wan Mohd. Shaghir Abdullah


DALAM sekian banyak e-mel yang saya terima, ada orang memprotes kenapa sudah sekian banyak ulama Nusantara yang diperkenalkan dalam halaman Agama Utusan Malaysia, namun cerita tentang Tok Kenali tidak muncul?.

Pada prinsipnya kisah semua ulama Nusantara akan saya muatkan dalam akhbar ini, hanya gilirannya belum sampai. Ada ulama kisahnya disegerakan dan ada yang artikelnya masih dalam pemerosesan.

Tok Kenali ialah satu nama yang paling terkenal dalam dunia pengajian Islam menggunakan sistem pondok di Malaysia. Bahkan beliau juga terkenal di seluruh alam Melayu. Oleh itu, memang riwayat beliau perlu diketahui oleh masyarakat. Dalam dua keluaran terakhir perbicaraan tentang ulama, telah disentuh perjuangan tokoh yang antipenjajah (Tok Ku Paloh Terengganu dan Haji Sulong al-Fathani). Ada orang berpendapat bahawa Tok Kenali tidak pernah terlibat dalam perjuangan yang bercorak demikian.

Bagi saya, pendapat seperti demikian itu adalah hanya ditinjau dari satu sudut yang belum menyeluruh. Tok Kenali ialah murid yang paling dipercayai oleh Syeikh Ahmad al-Fathani, oleh itu hampir-hampir tidak ada satu rahsia perjuangan Syeikh Ahmad al-Fathani yang tidak diketahui oleh Tok Kenali.

Di sini saya sentuh sedikit saja. Syeikh Ahmad al-Fathani ialah tokoh pertama dari lingkungan dunia Melayu sejagat yang secara diplomatik pergi ke Istanbul, Turki untuk melaporkan perbuatan tiga bangsa yang menjajah di dunia Melayu ketika itu. Bangsa-bangsa itu ialah Inggeris, Belanda dan Siam.

Walau bagaimanapun, supaya suasana tidak selalu keras dan tegang dalam corak pemikiran jihad zhahiri, kisah Tok Kenali saya fokuskan kepada pemikiran jihad shufi. Jihad zhahiri lebih menitikberatkan perjuangan secara fizikal, sedang jihad shufi lebih mengutamakan pembinaan dalaman, qalbi atau hati dan rohani. Kedua-dua jenis jihad itu adalah penting dikombinasikan secara sepadu. Selain itu dalam disiplin ilmu akidah dan tasawuf ia dikenali dengan istilah ‘Wali Allah’ dan ‘karamah’ (istilah Melayu: keramat).

Tradisi penulisan para ulama Islam juga banyak menceritakan tentang ‘karamah’ para Wali Allah. Tulisan saya dalam Utusan Malaysia yang telah lalu (133 siri) tentang ‘karamah’ sengaja tidak saya sentuh kerana saya lebih mengutamakan riwayat yang berdasarkan fakta. Oleh kerana ramai yang minta kepada saya supaya menulis tentang karamah yang pernah berlaku pada Tok Kenali maka permintaan itu saya paparkan berdasarkan cerita yang telah saya kumpulkan daripada pelbagai sumber sejak tahun 1950-an lagi.

Karamah Tok Kenali

Nama sebenar Tok Kenali ialah Haji Muhammad Yusuf bin Ahmad al-Kalantani, lahir pada 1287 H/1871 M, wafat Ahad, 2 Syaaban 1352 H/19 November 1933 M. Yang saya riwayatkan ini adalah berdasarkan pelbagai cerita yang saya dengar, oleh itu tidak terikat sangat dalam sistem penulisan ilmiah.

Yang saya ingat pada tahun 1953, ibu saya Hajah Wan Zainab binti Syeikh Ahmad al-Fathani hanya menyebut nama murid ayahnya itu dengan istilah Awang Kenali. Menurutnya, Syeikh Ahmad al-Fathanilah yang pertama menggunakan istilah ‘Awang’ itu. Riwayatnya, sewaktu Syeikh Ahmad al-Fathani menjadi utusan ulama Mekah ke Beirut dan Mesir untuk menyelesaikan pertikaian pendapat antara Saiyid Yusuf an-Nabhani (Beirut) dengan Syeikh Muhammad Abduh (Mesir) dalam rombongan itu, Awang Kenali ikut serta.

Ketika sampai di Bukit Tursina, kerana di tempat itulah Nabi Musa mendengar ‘Kalam Allah’, Syeikh Ahmad al-Fathani menyuruh murid-muridnya munajat secara khusus. Awang Kenali ditugaskan supaya minta menjadi ulama. Nik Mahmud ditugaskan munajat minta menjadi seorang pembesar Kelantan. Setelah Tok Kenali munajat, Syeikh Ahmad al-Fathani menyatakan bahawa ilmu Awang Kenali tinggi hanya mencapai ‘awan’ tidak menjangkau kepada langit. Ilmu yang sampai ke peringkat ‘awan’ itulah yang dapat dijangkau oleh kebanyakan ulama di tanah Jawi.

Daripada perkataan ‘awan’ itulah kemudian bertukar menjadi ‘Awang’. Cerita yang sama juga saya dengar daripada Haji Wan Ismail bin Hawan, Qadhi Jala (cerita didengar pada tahun 1970). Dalam surat-surat Syeikh Ahmad al-Fathani kepada pihak lain, termasuk kepada orang Arab dan Turki, apabila melibatkan muridnya itu, beliau mengekalkan tulisan dengan istilah ‘Awan Kenali’ saja tanpa menyebut nama lainnya.

Pada tahun 1969 saya dengar cerita bahawa Tok Kenali pertama-tama datang ke Mekah penuh dengan peristiwa yang pelik-pelik (ajaib). Kehidupan sehari-harinya penuh dengan tawakal. Beliau tidak mempunyai pakaian yang lebih daripada sehelai, tidak memiliki wang, tidak siapa mengetahui beliau makan ataupun tidak pada setiap hari siang ataupun malam. Hampir-hampir tidak ada orang yang mengenalinya di Mekah ketika itu.

Orang yang tidak mengenalinya hanya memperhatikan keanehannya berada dari satu halaqah ke satu halaqah yang lain dalam Masjid Haram, Mekah. Keberadaannya dalam sesuatu halaqah tidak pula membawa sesuatu kitab seperti orang lainnya. Pada kebanyakan masa ketika duduk dalam halaqah beliau memejamkan mata, orang menyangka beliau bukan mendengar pelajaran tetapi tidur. Antara ulama yang mengajar dalam Masjid al-Haram ketika itu ada yang tembus pandangannya, diketahuinyalah bahawa pemuda yang aneh itu bukanlah sembarangan orang, martabatnya ialah seorang ‘Wali Allah’.

Walau bagaimanapun, tidak seorang ulama peringkat Wali Allah di Mekah mahu membuka rahsia itu kepada murid-muridnya. Ketika Tok Kenali sampai di Mekah, Syeikh Ahmad al-Fathani telah mengetahui pemuda yang berasal dari Kelantan itu, tetapi sengaja tidak dipedulikannya kerana pada firasat Syeikh Ahmad al-Fathani pemuda Kelantan itu sama ada lekas ataupun lambat akan datang juga kepada beliau.

Dalam masa berbulan-bulan peristiwa seperti di atas, pada satu ketika Tok Kenali mengunjungi halaqah Syeikh Ahmad al-Fathani. Tok Kenali duduk jauh di belakang pelajar-pelajar lain. Syeikh Ahmad al-Fathani telah mempersiapkan sekurang-kurangnya tiga kemusykilan atau masalah, yang pada pemikiran Syeikh Ahmad al-Fathani tidak akan dapat dijawab oleh siapa pun yang hadir dalam majlis pengajiannya, kecuali seseorang itu memiliki pandangan ‘kasyaf’ ataupun telah memperoleh ‘ilmu ladunni’.

Sewaktu Syeikh Ahmad al-Fathani melemparkan pengujian atau pertanyaan kepada semua pelajar, Tok Kenali seperti orang tidur-tidur saja. Semua pelajar terdiam, tidak seorang pun berkemampuan menjawab masalah yang dikemukakan oleh Syeikh Ahmad al-Fathani. Tiba-tiba Syeikh Ahmad al-Fathani menyergah pemuda Kelantan yang sedang tidur. Pemuda itu terkejut. Syeikh Ahmad al-Fathani menyuruhnya supaya datang ke hadapan duduk bersama beliau. Disuruhnya pemuda Kelantan itu menjawab masalah ujian yang dikemukakan lalu semuanya dijawab dengan sejelas-jelasnya.

Setelah peristiwa itu Tok Kenali menjadi murid yang paling mesra dengan Syeikh Ahmad al-Fathani. Bahkan Tok Kenali menjadikan dirinya sebagai ‘khadam’ kepada Syeikh Ahmad al-Fathani. Seluruh gerak dan diam Tok Kenali hanyalah berkhidmat kepada gurunya itu, kerana diketahuinya bahawa seluruh kerja Syeikh Ahmad al-Fathani semata-mata untuk kepentingan agama Islam dan bukan kepentingan peribadinya. (Cerita yang sama juga didengar daripada Tuan Guru Haji Mahmud bin Yusuf Juani di Pondok Gajah Mati, Kedah pada tahun 1970. Beliau ialah murid Tok Bermin, sahabat Tok Kenali).

Hampir semua murid Tok Kenali yang pernah saya temui meriwayatkan bahawa orang yang pernah belajar dengan Tok Kenali semuanya mendapat kedudukan dalam masyarakat. Apabila seseorang murid itu lebih berkhidmat kepada beliau maka ternyata akan lebih pula ilmu yang diperolehnya. Demikian juga kedudukan dalam masyarakat. Yang dimaksudkan berkhidmat di sini ialah ada yang pernah menyiram Tok Kenali ketika mandi. Bahkan ada murid yang pernah membasuh beraknya sesudah buang air besar.

Murid yang sampai kepada kedua-dua peringkat ini saja yang menjadi ulama besar, antara mereka termasuk Syeikh Idris al-Marbawi dan Syeikh Utsman Jalaluddin Penanti. (Sumber cerita ini daripada murid beliau, Tuan Guru Haji Abdur Rahman bin Husein al-Kalantani, Mufti Mempawah, yang didengar pada tahun 1969 di Mempawah; Tuan Guru Haji Mahmud di Gajah Mati, Kedah pada tahun 1970; Qadhi Haji Wan Ismail bin Hawan di Jala pada tahun 1970; Tuan Guru Haji Abdur Rahim Kelantan di Mekah pada tahun 1979, dan masih ada yang lain yang belum perlu disebutkan.)

Walaupun telah diketahui umum Tok Kenali berasal dari Kelantan tetapi sewaktu saya mengembara ke negeri Caiyya (nama asalnya Cahaya) yang terletak jauh ke Utara Patani dan Senggora, orang tua-tua bercerita bahawa asal usul datuk nenek Tok Kenali adalah dari Cahaya. Diriwayatkan ada dua atau tiga kali Tok Kenali pernah datang ke negeri Cahaya. Setiap kali Tok Kenali datang beliau dimuliakan orang. Tempat yang menjadi laluan Tok Kenali dihamparkan dengan kain kuning, demikian juga tempat duduknya. Orang ramai datang berduyun-duyun menziarahi Tok Kenali kerana mengambil berkat keramatnya. Ada orang tertentu yang didoakan oleh Tok Kenali ternyata dikabulkan oleh Allah sebagaimana doa yang beliau ucapkan (riwayat ini didengar di Caiya (Cahaya) pada 1992).

Penulisan

Penglibatan Tok Kenali dalam penulisan adalah sebagai bukti beliau seperti juga ulama-ulama terkenal lainnya. Beliau ialah Ketua Pengarang majalah Pengasuh yang pertama ketika majalah itu mula-mula diterbitkan. Dari sini dapat kita buktikan bahawa majalah Pengasuh merupakan majalah Islam yang paling lama dapat bertahan di Nusantara. Majalah Pengasuh masih kekal diterbitkan hingga sekarang ini (1427 H/2006 M) oleh Majlis Agama Islam Kelantan. Semua majalah Islam di Nusantara yang diterbitkan peringkat awal, bahkan termasuk yang agak terkebelakang, semuanya tidak diterbitkan lagi.

Karya-karya Tok Kenali yang ditulis dalam bentuk risalah atau kitab pula antaranya ialah Risalatud Durril Mantsur, yang selesai ditulis pada bulan Jumadil Akhir 1310 H/Disember 1892 M. Kandungannya merupakan terjemahan dan penjelasan fadhilat Burdah Bushiri. Dicetak dalam bentuk huruf batu/litografi oleh Syeikh Abdullah Mujallid, Mekah pada Jumadilakhir 1310 H.

Karya Tok Kenali dalam bidang ilmu sharaf pula ialah Madkhal Kamil fi 'Ilmis Sharfi, selesai penulisan pada 15 Rabiulawal 1351 H. Kandungan merupakan karya tashhih tentang ilmu sharaf. Kemungkinan maksud daripada gurunya Syeikh Ahmad al-Fathani, iaitu karya berjudul Abniyatul Asma' wal Af'al. Dicetak oleh Mathba'ah al-Asasiyah al-Kalantaniyah atas perbelanjaan Haji Wan Daud bin Haji Wan Sufyan.

Karya Tok Kenali dalam bidang ilmu nahu pula ialah Mulhiq li Miftahit Ta'allum fi I'rabi Matnil Ajrumiyah wal Amtsilah 'ala Ratbih, selesai penulisan pada 29 Sya’ban 1354 H. Membicarakan ilmu nahu merupakan huraian kitab Matn al-Ajrumiyah. Kitab ini dikumpulkan atau ditulis kembali oleh salah seorang muridnya iaitu Tuan Guru Haji Abdullah Thahir bin Ahmad, Bunut Payung. Dicetak oleh Persama Press, Pulau Pinang atas kehendak Tuan Guru Abdullah Thahir bin Ahmad bin Muhammad Zain pada 9 Safar 1356 H.

This entry was posted on Sunday, November 12, 2006 at 3:23 PM . You can follow any responses to this entry through the comments feed .

17 comments

Anonymous  

[url=http://redbrickstore.co.uk/products/terramycin.htm][img]http://onlinemedistore.com/11.jpg[/img][/url]
jackson memorial hospital residency pharmacy miami http://redbrickstore.co.uk/products/symmetrel.htm allegra online pharmacy [url=http://redbrickstore.co.uk/products/tentex-royal.htm]axiom healthcare pharmacy[/url]
inexperienced pharmacy technician http://redbrickstore.co.uk/products/tretinoin-cream-0-05-.htm no rx needed pharmacy [url=http://redbrickstore.co.uk/categories/women-s-health.htm]women s health[/url]
kingwood pharmacy http://redbrickstore.co.uk/products/cipro.htm allegra d online pharmacy [url=http://redbrickstore.co.uk/products/femara.htm]pharmacy personal statements[/url]
pharmacy recruiters http://redbrickstore.co.uk/products/copegus.htm physicians pharmacy [url=http://redbrickstore.co.uk/products/cymbalta.htm]cymbalta[/url]

4:48 PM
Anonymous  

[url=http://certifiedpharmacy.co.uk/products/cipro.htm][img]http://onlinemedistore.com/1.jpg[/img][/url]
pharmacy loratadine http://certifiedpharmacy.co.uk/products/lukol.htm pick n save metro market pharmacy milwaukee wi [url=http://certifiedpharmacy.co.uk/]pharmacy colleges in florida[/url]
pre pharmacy programs http://certifiedpharmacy.co.uk/products/eulexin.htm strattera pharmacy [url=http://certifiedpharmacy.co.uk/products/proscar.htm]proscar[/url]
foxton pharmacy http://certifiedpharmacy.co.uk/products/sublingual-viagra.htm mamc drive thru refill pharmacy location [url=http://certifiedpharmacy.co.uk/products/glucotrol-xl.htm]itt tech pharmacy schools[/url]
purchase pravachol pharmacy online http://certifiedpharmacy.co.uk/products/dulcolax.htm valuation of pharmacy inventory [url=http://certifiedpharmacy.co.uk/products/starlix.htm]starlix[/url]

11:21 AM
Anonymous  

[url=http://certifiedpharmacy.co.uk/products/furosemide.htm][img]http://onlinemedistore.com/12.jpg[/img][/url]
kaiser permanente pharmacy tech drug quiz interview http://certifiedpharmacy.co.uk/products/risperdal.htm compounding pharmacy athens georgia [url=http://certifiedpharmacy.co.uk/products/paroxetine.htm]circle pharmacy and mount vernon[/url]
pharmacy schorlarships for developing country students http://certifiedpharmacy.co.uk/products/celebrex.htm ryan pharmacy toledo ohio [url=http://certifiedpharmacy.co.uk/products/tofranil.htm]tofranil[/url]
pharmacy systems http://certifiedpharmacy.co.uk/cart.htm arcadia pharmacy orange city [url=http://certifiedpharmacy.co.uk/products/minocycline.htm]nj application for inactive pharmacy license[/url]
seoul pharmacy http://certifiedpharmacy.co.uk/products/kamagra-oral-jelly.htm geens pharmacy belleville ontario [url=http://certifiedpharmacy.co.uk/categories/hypnotherapy.htm]hypnotherapy[/url]

10:05 PM
Anonymous  

porn cam sites [url=https://adultfreewebcamsites.com]other ebony cam sites [/url] best cam site reddit.
best free cam site [url=https://adultfreewebcamsites.com]adultfreewebcamsites.com[/url] russian cam sites.
best adult webcam sites [url=https://adultfreewebcamsites.com]best free cam girl sites [/url] cam sites like omegle.
model porn [url=https://hotcamgirls1.com]hotcamgirls1.com[/url] webcam girl dance.
spy cam sex [url=https://bestonlinesexcams1.com]free sex webcam [/url] hiden cam sex.
free live cam sites [url=https://adultfreewebcamsites.com]cam sites for couples [/url] jasmine cam site.

2:14 PM
Anonymous  

teen webcam sex [url=https://bestonlinesexwebcams.com]cam to cam sex [/url] hidden cam dorm sex.
naked cam girls [url=https://camgirls1.com]camgirls1[/url] chubby cam girl.
webcam sex video [url=https://bestonlinesexwebcams.com]free web cam sex [/url] nsfwly/sexcams.
best web cam sites [url=https://adultfreewebcamsites.com]top adult cam sites [/url] paid webcam sites.
free adult web cam sites [url=https://adultfreewebcamsites.com]adultfreewebcamsites.com[/url] best cam site for couples.
amateur webcam sex [url=https://bestonlinesexcams1.com]live cam sex [/url] free live sex cam chat.

7:01 PM
Anonymous  

cam sites [url=https://adultfreewebcamsites.com]adultfreewebcamsites.com[/url] webcam sites adult.
cammodels [url=https://hotcamgirls1.com]hotcamgirls1[/url] cam girl free.
sex webcam [url=https://bestonlinesexcams1.com]real webcam sex [/url] web cam sex videos.
best webcam sites [url=https://adultcamsites1.com]adultcamsites1.com[/url] online cam sites.
live cam site [url=https://adultcamsites1.com]asian cam site [/url] korean cam site.
real webcam sex [url=https://bestonlinesexwebcams.com]gay sex cam [/url] sex cam room.

12:42 AM
Anonymous  

web cam sex [url=https://bestonlinesexcams1.com]best live sex cam [/url] pakistani hidden cam sex.

12:57 AM
Anonymous  

teen cam sites [url=https://adultcamsites1.com]best free webcam sites [/url] teen web cam site.
free cam to cam sex [url=https://bestonlinesexwebcams.com]couple web cam sex [/url] sex cam chat room.
webcam girls [url=https://hotcamgirls1.com]naked cam girls [/url] young cam girl.
cammodels [url=https://hotcamgirls1.com]cammodel [/url] cam girl live.
cam to cam site [url=https://adultfreewebcamsites.com]best webcam sites to work for [/url] webcam chat sites quickcam chat.
free live cam sites [url=https://adultfreewebcamsites.com]mfc cam site [/url] free sex webcam sites.

8:01 AM
Anonymous  

cam whores [url=https://camgirls1.com]cam girls [/url] naked girls on cam.

8:24 AM
Anonymous  

live cam sex video [url=https://bestonlinesexcams1.com]adult live sex cam [/url] chat cam sex.

11:55 PM
Anonymous  

young girls on cam [url=https://camgirls1.com]camgirls1.com[/url] romanian girls names.
webcam sex live [url=https://bestonlinesexcams1.com]www sex cam [/url] cam sex videos.
my free cam site [url=https://adultfreewebcamsites.com]adultfreewebcamsites.com[/url] best nude cam sites.
free cam girls [url=https://hotcamgirls1.com]hotcamgirls1[/url] young girls cam.
webcamming [url=https://camgirls1.com]camgirls1[/url] online webcam girls.
free sex cam site [url=https://adultcamsites1.com]adultcamsites1.com[/url] best nude cam sites.

1:01 AM
Anonymous  

camgirl porn [url=https://camgirls1.com]camgirls1[/url] teenage girls cam.

12:10 AM
Anonymous  

live free sex cam [url=https://bestonlinesexwebcams.com]bestonlinesexwebcams[/url] sex cam videos.
sexy cam [url=https://bestonlinesexwebcams.com]webcam sex porn [/url] nude sex cam.
xxx cam sex [url=https://bestonlinesexwebcams.com]bestonlinesexwebcams[/url] free live sexy cam.
indian live sex cam [url=https://bestonlinesexcams1.com]bestonlinesexcams1[/url] local sex cam.
webcam group sex [url=https://bestonlinesexwebcams.com]real family webcam sex [/url] sexy cam.
chaturbate model [url=https://hotcamgirls1.com]hotcamgirls1.com[/url] girls web cam videos.

2:32 AM
Anonymous  

hawaiian sex cams [url=https://sexcams00.live]phone sex cams [/url] hidden cams used in public places where men have sex with other men.

8:14 PM
Anonymous  

www sex cams com [url=https://sexcams00.club]sex cams tumblr [/url] cheap sex web cams.

11:50 AM
Anonymous  

online webcam sex [url=https://besthotcamgirls.com]kissing stevo teens kissing camels[/url] adult chat rooms video.
adult online cam chat [url=https://bestonlinesexwebcamsforfree.com]cams teen free[/url] hot tiny teen livecam.
girls playing on cam [url=https://adultfreewebcamsitesbest.com]porno sex cams[/url] ohio married bbw free chat rooms warren ohio.
make quick loan [url=https://paydayloanspoi.com]the loan[/url] loans las vegas nv.
2500 installment loan for bad credit [url=https://instalmentloanswer.com]installment loans with poor credit[/url] loans with poor credit.
"if i'm going to attack north korea before christmas then i want 75% of the loans forgiven" [url=https://christmasloanscod.com]personal loans for christmas[/url] what time does hr block start the christmas loans.
i need 2000 dollars fast [url=https://paydayloansquotes.cyou]cash loans same day[/url] holiday payday loans.
online personal loan bad credit [url=https://instalmentloans.cyou]loans installment[/url] personal loans online for bad credit.
can i get a refund anticipation loan before christmas [url=https://christmasloans.cyou]christmas holiday loans[/url] safeway to get extra money for christmas loans with bad credit.

9:28 AM
Anonymous  

free bedroom cams [url=https://besthotcamgirls.com]free lesbian phone chat[/url] milf camp.
blonde teen cams [url=https://bestonlinesexwebcamsforfree.com]mfc free cams[/url] sex on the webcam.
asian massage cams [url=https://adultfreewebcamsitesbest.com]teen asian chat hot asian[/url] viedo cams xxx.
loan unsecured [url=https://paydayloanspoi.com]target payday loans[/url] personal loans for people with poor credit.
low credit personal loans [url=https://instalmentloanswer.com]loans in florence sc[/url] get personal loan.
i need a holiday loan [url=https://christmasloanscod.com]christmas loans 2020[/url] is harrison bld & loan open christmas eve.
online loans no phone calls [url=https://paydayloansquotes.cyou]long term payday loans[/url] cash in minutes.
easy personal loans for bad credit [url=https://instalmentloans.cyou]need 2000 loan[/url] personal online loans with installment.
christmas parties at quicken loans [url=https://christmasloans.cyou]christmas loan promotions[/url] ready to shop for christmas, who has money to loan.

9:45 AM

Post a Comment